Çoğunlukla 1 ile 4 yaşları arasındaki çocuklarda daha sık görülmekle birlikte, her yaşta bireyi etkileyen, hızlı seyirli, bulaşıcı solunum yolları enfeksiyonu olup, özellikle çocuklarda ağır seyreder. Ortalama 6 hafta devam eder. Burun akması, nöbet halinde gelen öksürük ve kusma gibi belirtiler gösteren bu hastalığın tedavisi için kesin yatak istirahatı şarttır. Zira boğmaca bulaşıcı bir solunum yolları enfeksiyonudur. 1930 yılında bir aşı geliştirilmiş olup 1990 yılına kadar kullanılmış, ancak yan etkileri daha az olan ve halen kullanılan boğmaca aşısı ile çocuklar korunmaya başlamıştır.

 

 

Hastalık etkeni bordetalla pertussis olarak adlandırılmıştır. Boğmaca belli bir coğrafi dağılım göstermez ve mevsimsel olarak daha çok sonbahar aylarında görülmekle beraber, yılın her mevsiminde görülebilir. Ancak asıl ortaya çıkmasına neden, aşılama oranının düşüklüğüdür. Bu nedenle aşı oranının düşük olduğu bölgelerde daha sık ortaya çıkar. Boğmaca erişkinlerde tanısı zor konulan bir hastalıktır ve genellikle çocuklara göre daha ılımlı bir tablo gösterdiğinden basit üst solunum yolları enfeksiyonları karıştırılarak tanısı konulamayabilir. Hastalığın sıklığında cinsiyet ayırımı olmamasına rağmen; çocukluk döneminde erkek ve kadınlarda hastalığın görülme sıklığı aynı iken bu durum erişkinlerde kadınlar aleyhine gelişmektedir. Bunun nedeni de kadınların çocuklarla daha çok ilgilenmesinden dolayıdır. Sosyoekonomik düzeyi düşük toplumlarda, toplu yaşam alanlarında kalabalık gruplar halinde yaşayanlarda, uygun olmayan hijyenik koşullarda, yetersiz ve kötü beslenme durumunda ölümün daha çok olduğu bilinmektedir. Ülkemizde, boğmaca salgın bir hastalık olduğundan ve ölümlere sebep olması nedeniyle bildirilmesi ve tedavisi zorunlu bir hastalıktır. Boğmacanın kontrol altına alınabilmesi için 6 yaşın altındaki bütün çocuklara boğmaca aşısının uygulanması çok önemlidir.

 

 

Hastalık yapıcı etkenin bulaşma yolu, solunum yollarıdır. Enfekte (mikrop almış) bireylerin solunum sistemi salgıları hava yoluyla yayılarak diğer insanlara geçer. Aynı evde yaşayan insanların bağışıklıklaşması yok ise % 90 oranında bu hastalığı alırlar. Genellikle ev içinde hastalığa kaynak olan kişiler erişkinlerdir, çocuklar hastalığı sessiz bir şekilde alır. Bulaşıcılığın en çok olduğu dönem, öksürüğün başlamasından önceki dönemdir. Ancak öksürük başladıktan 3 hafta sonrasına kadar bulaşıcılık devam eder. Hastalık, etken olan ajanın alımından yaklaşık 21 gün sonra ortaya çıkar. Özellikle hastalığın ilk döneminde burun akıntısı, gözde yaşarma, halsizlik ve fazla yükselmeyen ateş gibi hafif üst solunum yolu enfeksiyonuna benzer belirtiler ortaya çıkar. Bu dönemde hastalığın tanısının konulması güçtür. Ancak etrafta boğmaca hastalığına yakalandığı bilinen bireylerin varlığı mevcut ise tanı konulabilir. Bu dönemin ardından kuru öksürük başlar. Çok geçmeden boğmaca için karakteristik şiddetli öksürük nöbetleri ortaya çıkar. Bu dönemde bir dizi soluk verirken patlama tarzı öksürük, tipik bir nefes neticesi olarak ortaya çıkar. Öksürüğün şiddeti ile hastada morarmalar ve kusma görülür. Bu dönemde ortaya çıkan öksürük nöbetleri sayısı günde 30u bulabilir. Çoğu kez kendiliğinden ve gece ortaya çıkarken, bazı gürültü ve soğuk hava gibi faktörler de nöbetin ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu aşamaya kadar hastada ateş ya çok hafif olur ya da görülmez. Altı aylık çocuklarda bu dönem farklı seyredebilir. Öksürük nöbetlerinden daha çok, ani kısa süreli soluk alamama görülebilir. Klasik boğmacanın süresi 6 ile 10 hafta olmakla birlikte, hastalığın yarıdan çoğunda hastalık 6 haftadan az, hastalığın dörtte birinde ise 3 hafta ve daha kısa sürer. Öksürüğün şiddetinin ve sıklığının azalmasıyla birlikte, hasta iyileşme dönemine girer. Bu dönemde, uzun bir aradan sonra yeniden öksürük atakları olabilirse de hastalığın alevlendiği anlamına gelmez. Çoğu kez, soğuk gibi bir etken ile ortaya çıkmıştır ve bakteri saptanmaz.

 

 

Altı aylıktan küçük bebeklerin ve kliniği ağırlaşabileceği düşünülen hastaların öksürük nöbetleri, ani soluk alamama, morarma, beslenme güçlükleriyle diğer komplikasyonlar açısından destekleyici tedavi uygulanabilmesi için genellikle hastaneye yatırılması gerekir. Hastalarda antibiyotik kullanımı zorunludur. Hastalığın bulaşıcı olması ve özellikle 6 ayın altındaki çocuklarda ölüme sebebiyet vermesi nedeniyle uzman bir hekim tarafından takip edilmesi ve çocukların aşılarının zamanında yapılması çok önemlidir.

 

 

· Eşekkulağı otu haşlanarak süzülür. Elde edilen posa, bal ile yoğrularak macun kıvamına getirilir. Hazırlanan bu macundan günde üç çorba kaşığı yenir. Ayrıca süzülen su ile belirli aralıklarla gargara yapılmalıdır.

· Kantaron: su ile birlikte kaynatıldıktan sonra süzülerek elde edilen karışımdan gargara yapılır.

· Çitlembik tohumu 10 dakika kaynar suda bırakıldıktan sonra süzülür. Elde edilen posa macun kıvamına gelinceye kadar bal ile karıştırılır, hazırlanan macundan nohut iriliğinde yapılan haplardan günde 3 tane yutulur.

· Çörekotu ve sinirotu birlikte kaynatılırken buharında soluk alıp verilmeli. Bu uygulama gün içerisinde 3-5 kez tekrarlanmalıdır.

· Çam balına su katıştırılarak gün içerisinde 3-5 bardak içilmeli.

· Bir adet yumurta katılaşıncaya kadar kaynatılıp, sarısı bir çorba kaşığı balla günde bir kere yenir.